Қазақстанда кредит карталар мен бөліп төлеу карталары нарығы тұрақты өсіп келеді. Жылдан-жылға айналымдағы мұндай карталардың саны артып, олар халық арасында ең сұранысқа ие қаржы құралдарының біріне айналды. Бұл көп жағдайда жаһандық трендті көрсетеді: бүкіл әлемде кредит карталары әлдеқашан күнделікті сатып алу мен шығысты басқару үшін қолданылатын үйреншікті әрі базалық төлем құралына айналған. Қазақстан да бұл бағытқа біртіндеп қадам басып келеді, бұл заманауи нарықтық экономика мен қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды дамыту үшін табиғи процесс болып табылады.
Бұл ретте ҚР нарығының құрылымы бірқатар дамыған елдермен салыстырғанда икемді екенін атап өткен жөн: егер ол жақта негізгі модель пайыз есептелетін әдеттегі кредит карталары болса, Қазақстанда тұтынушылардың таңдау мүмкіндігі кеңірек, оның ішіне стандартты кредит карталары да, пайызсыз кезеңі бар бөліп төлеу карталары да бар.
Бөліп төлеу карталары танымалдылығының артуы
Осыдан бірнеше жыл бұрын ғана мұндай өнімдер тар шеңберлі ұсыныс ретінде қабылданса, бүгінде бөліп төлеу карталары күнделікті сатып алу кезінде қолданылатын үйреншікті құралға айналды. Олар сауда желілері мен онлайн-дүкендерде тауарлар мен қызметтерге, сондай-ақ электроника мен киім-кешектен бастап білім беру мен медицинаға дейінгі қызмет көрсету салаларында белсенді түрде қолданылады.
Бұл өнімдердің танымалдылығының артуы статистикада да көрініс тапқан. 2026 жылғы сәуірдің аяғындағы жағдай бойынша Қазақстанда 13 миллионнан астам кредит картасы айналымда болған. Бір жыл ішінде олардың саны 3,6%-ға өсті, бұл нарықтың өз шыңына жақындап қалғанын ескерсек, ерекше назар аударуға тұрарлық жайт.
Ұзақ мерзімді динамика бұдан да айқын көрініс ұсынады. 2022 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда, кредит карталарының саны шамамен 19%-ға өскен, ал онжылдық деңгейде қарайтын болсақ — тіпті 5 еседен астам артқан. Салыстыру үшін айтсақ: 2015–2017 жылдары елдегі кредит карталарының саны 3 миллионнан аз болатын.
Осылайша, нарық ұзақмерзімді әрі тұрақты кеңею үдерісін көрсетіп отыр, ал бөліп төлеу карталары қазақстандықтардың күнделікті тұтыну құрылымына біржола енді.
Бөліп төлеу карталары танымалдылығының арту себептері
Бөліп төлеу карталары нарықта өзінің ыңғайлылығы мен қолжетімділігінің арқасында берік орнықты. Олар артық төлемсіз (банктің талаптары сақталған жағдайда) төлемді бірнеше айға бөлуге мүмкіндік береді, бұл көптеген клиент үшін ірі сатып алуларды неғұрлым қолжетімді етеді.
Өсімнің қосымша қозғаушы күші — банктердің сауда желілерімен және онлайн-дүкендермен серіктестік желілерін белсенді дамытуы, сондай-ақ ресімдеудің толықтай цифрландырылуы болды. Бүгінде мұндай карталарды мобильді қосымшалар арқылы қашықтан алуға және пайдалануға болады.
Бүкіл әлемде пайдалану мүмкіндігі бар карталар
Қазақстанда ғана емес, шетелде де қолдануға болатын бөліп төлеу карталары соңғы жылдардағы бөлек бір трендке айналды. ҚР-ның кейбір банктері кредит лимиті шеңберінде бөліп төлеу механизмін сақтай отырып, бүкіл әлем бойынша сатып алу ақысын төлеуге мүмкіндік беретін әмбебап өнімдер шығарады.
Мұндай шешімдер халықаралық дүкендерде онлайн сатып алулар жасайтын немесе шетелге саяхаттайтын пайдаланушылар арасында ерекше сұранысқа ие. Іс жүзінде бұл — бөліп төлеу картасы мен халықаралық кредит картасының үйлесімі болып табылатын гибридті өнім.
Сонымен, соңғы жылдардағы ҚР-дағы кредит карталарының дамуының мынадай негізгі үрдістерін атап өтуге болады:
• карталарды халықаралық деңгейде пайдалану аясын кеңейту;
• цифрлық сервистермен және мобильді қосымшалармен интеграциялау;
• лимиттердің өсуі және талаптардың дербестендірілуі;
• тар шеңберлі «дүкендік» карталардан әмбебап қаржы құралдарына көшу.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы екінші деңгейлі 23 банктің 5-еуі бөліп төлеу карталарын ұсынады.
Бұл ретте нарықтағы бөліп төлеудің ең ұзақ мерзімі 6 айды құрайды. Мұндай талаптарды үш банк ұсынады: ForteBank (Карта One), Home Credit Bank (Ozen) және Altyn Bank. Дегенмен, серіктестік желісінде 12 айға дейін бөліп төлеу мүмкіндігі тек екі банкте қолжетімді — олар ForteBank (Карта One) және Home Credit Bank (Ozen).
Бөліп төлеу карталарын ұсынатын 5 ЕДБ-нің 4-еуінде кредиттік қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру мүмкіндігі қарастырылғанын бөлек атап өткен жөн.
Әмбебап өнімнің жақсы мысалы ретінде ForteBank-тің Карта One картасын айтуға болады. Бұл — лимиті 3 млн теңгеге дейінгі, бүкіл әлем бойынша онлайн да, офлайн да сатып алуға арналған бөліп төлеу картасы. Осылайша, оны тек Қазақстанда ғана емес, шетелде де пайдалануға болады, бұл оны ұқсас өнімдердің арасынан ерекшелендіреді.
Картаның қосымша артықшылығы — қолма-қол ақша алу, төлемдер жасау және басқа карталарға ақша аудару мүмкіндігі. Бұл операцияларды сондай-ақ 7% комиссиямен 3 айға бөліп төлеуге ресімдеуге болады.
Сонымен қатар, ForteMarket қосымшасы арқылы тауарларды 12 айға дейін бөліп төлеуге сатып алуға болады.
Жалпы алғанда, Карта One бірден бірнеше функцияны — бөліп төлеуді, ақша аударуды, төлемдерді, қолма-қол ақша алуды және онлайн сатып алуды біріктіреді, соның арқасында нарықтағы ең әмбебап өнімдердің бірі болып табылады.
Сонымен, Қазақстандағы бөліп төлеу карталары тар шеңберлі өнім болудан қалып, жаппай қаржы құралына айналды. Олардың танымалдылығы артып, функционалы кеңеюде — дүкендердегі классикалық бөліп төлеуден бастап, халықаралық деңгейде қолданылатын, қолма-қол ақша алуға және ақша аударуға болатын әмбебап карталарға дейін дамып жатыр. Бұл оларды еліміздің заманауи қаржы жүйесінің маңызды бөлігіне айналдырады.
