Биыл қаңтар–қыркүйек қорытындысы бойынша, ҚР-дағы инфляция былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 16,1% болды. Finprom.kz редакциясы үш тоқсанның қорытындысы бойынша бағаның өсуіне ықпал еткен тауарлар мен қызметтердің негізгі санаттарына талдау жасады.
Ең қатты қымбаттаған санат — азық-түлік тауарлары: мұнда тоғыз айдағы бағаның өсуі былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 17,3%, ал алкогольді ішімдіктер мен темекі өнімдерінің бағасы тіпті 18,5% қымбаттады.
Азық-түлікке жатпайтын тауарлардың бағасы айтарлықтай емес, алайда біршама өсті: былтырғы қаңтар–қыркүйекпен салыстырғанда 16,6%. Киім мен аяқ киімді қоса алғанда, баға 16,2% өсті, бірақ тұрмыстық заттар мен тұрмыстық техника бірден 22,7% қымбаттады.
Ақылы қызметтер айтарлықтай қымбаттамады — мұнда жылдық баға өсімі 13,7%. Бір қызығы, бұл санатта бәрі ойдағыдай емес: мысалы, HoReCa қызметтері бір жылда айтарлықтай 17,7%, денсаулық сақтау қызметі — 17,2%, тұрғын үй қызметтерінің барлық түрлері, су, электр энергиясы, газ және отынның басқа түрлері — 15,1% қымбаттады.
Көлік саласында жағдай жақсырақ: осы сегменттегі қызметтер биыл тоғыз айа былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 9,5% қымбаттады.
Ал ақылы қызметтер ішінде ең жақсы көрсеткіш байланыста: мұнда үш тоқсандағы бағаның жылдық өсімі небәрі 1,9%. Бұл ретте ұялы байланыс қызметі бір жылда небәрі 4,7%, ал интернетке абоненттік төлем 3,8% ғана қымбаттады.
Ұзақ мерзімді динамикада да жағдай ұқсас. Мысалы, биыл қыркүйек айындағы бағалар 2020 жылғы желтоқсандағы бағадан шамамен 40% қымбат. Азық-түлік 46,3%, азық-түлік емес тауарлар 38,7%, ақылы қызметтер 32,1% қымбаттады. Сонымен қатар, ҚР-да осы жылдар ішінде байланыс бар болғаны 6,9%, соның ішінде ұялы байланыс — 13,4%, интернет — 8,3% қымбаттады.
Айта кетерлігі, қазақстандық статистиканы әлемдік сарапшылар да растап отыр. Мысалы, 237 елдегі операторлардың 5,6 мың тарифін талдаған Cable.co.uk сарапшыларының бағалауы бойынша, Қазақстан ұялы байланыс деректерін тасымалдаудың ең қолжетімді тарифтері бар елдердің қатарында.
Біз әдейі ең қымбат деректерді беру опциясы бойынша сұрыптадық және Қазақстан 237-нің ішінде 7-орынға ие болды: 1 ГБ ұялы деректерді Қазақстанға ең жоғары тарифпен тасымалдау 0,89 АҚШ долларын құрайды. Ең арзан нұсқа қазақстандықтарға 1 ГБ ұялы деректерді 0,31 АҚШ долларына жіберу мүмкіндігін берді, ал орташа есеппен 0,41 АҚШ доллары болды.
Салыстыру үшін: әлемдік орташа көрсеткіш 2,59 АҚШ долларына жетті — Қазақстан бойынша орташа көрсеткіштен 6 еседен астам және ҚР-дағы ең қымбат бағадан 3 есе жоғары.
Сонымен қатар, ҚР-дағы байланыспен қамтамасыз ету ең дамыған елдермен бірдей, тіпті одан да жоғары. 2022 жылдың соңында Data.worldbank.org мәліметі бойынша бұл көрсеткіш 100 адамға 135 ұялы байланыс абонентін құрады.
Бұл Молдова (100 адамға 127 абонент), Беларусь (123 абонент) және, әсіресе, Әзірбайжан (107) немесе Өзбекстан (103) сияқты ТМД елдерінен ғана емес, сонымен қатар Ұлыбритания (100 адамға 121 абонент), Швейцария (120), АҚШ (110), Австралия (107) және Канада (91) сияқты дамыған елдердің көрсеткіштерінен де айтарлықтай асып түседі. Осы мемлекеттердің соңғы үшеуі әсіресе қызықты, өйткені олардың ұялы байланыспен қамту өте қиын аумақтары да бар. Дегенмен, Қазақстанда бұл іс сәтті орындалған.
Анықтама үшін: әлемдік орташа көрсеткіш 100 адамға 108 абонентті құрайды.
Баға мәселесіне қайта оралсақ, елде ұялы байланыс тарифтерінің айтарлықтай өсуі ықтимал, әсіресе, операторлар ұялы байланыс желісі үшін жабдықтар мен бағдарламалық қамтамасыз етуді сатып алатын АҚШ долларының бағамы сияқты факторларды ескере отырып, қымбаттайтынын болжау қиын емес. ҚР халқының өсуі, елде және тұтастай алғанда әлемде трафикті тұтынудың күрт артуы, желіні қамту аймақтарын кеңейту қажеттілігі, сондай-ақ интернетке қосылған байланыс абоненттері санының артуы байқалады.
